Με χαρά ανακοινώνουμε τη συνεργασία μας με το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας (ΜΙΕΤ).  Ανακαλύψτε τις εκδόσεις του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής στα φυσικά καταστήματα του ΜΙΕΤ, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, καθώς και στο mietbookstore.gr!

Βιβλιοπωλεία ΜΙΕΤ
Αμερικής 13, Αθήνα ΤΚ 10 672, Τ: 210 36 14 143
Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη ΤΚ 54 624, Τ: 2310 28 80 36

Διαθέσιμο
Παραγγελία: info@heliarch.gr

ISBN: 978-618-88428-0-9
ΣΕΛΙΔΕΣ: 224
ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 21×28 εκ.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Θεοδώρα Αλεξανδρή,
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ: FINE DESIGN

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο σφυγμός της Δωδέκατης Μπιενάλε

Μιλώντας σήμερα, από την απόσταση της τρίτης ηλικίας μου, για τη δωδέκατη επανάληψη της Μπιενάλε Νέων Αρχιτεκτόνων του ΕΙΑ, στην πρεμιέρα της οποίας είχα ενεργό, κυρίως οργανωτικό ρόλο, αποτελώντας τότε ένα μέρος των ‘νέων αρχιτεκτόνων’, δεν μπορεί να μη ταλαντεύομαι ανάμεσα σε ένα αυτονόητο απολογισμό και μια συναισθηματική επιβάρυνση.
Ναι, είναι πολύ σημαντικό ότι έγιναν δώδεκα Μπιενάλε σε 30 χρόνια και ότι αυτές έχουν συμβάλει στην ανάδειξη και καταξίωση μιας ανερχόμενης ελληνικής αρχιτεκτονικής, που σε αρκετές περιπτώσεις είναι το σημερινό ‘κατεστημένο’. Θα συμβεί αργότερα και σε κάποιους από τους νέους της δωδέκατης Μπιενάλε, και αυτό είναι οπωσδήποτε θετικό.
Εντελώς αντίστροφα, η πρώτη Μπιενάλε ήταν μια πρωτιά στη δυνατότητα παρουσίασης και προβολής του έργου των νεώτερων αρχιτεκτόνων και αυτό είχε μια πρωτόγνωρη αξία στη χώρα μας ενώ σήμερα οι νέοι και οι λιγότερο νέοι αρχιτέκτονες βραβεύονται για τα έργα τους συχνά, από διαφόρων ειδών πρωτοβουλίες με εύηχους τίτλους και αντίστοιχα ειδώλια. Υπάρχει ένας πληθωρισμός βραβείων και δεν είναι εύκολο να τα διαβαθμίσει κανείς μέσα στον αέναο επικοινωνιακό αναβρασμό.
Θέλουμε να πιστεύουμε πως το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής έχει εγκαταστήσει μια ανοιχτή και ταυτόχρονα αυστηρή διαδικασία συμμετοχής και διάκρισης πολλών χωρίς να διαβαθμίζει τα αριστεία τους, με στόχο την ευγενή παρότρυνση σε μια άμιλλα που δεν είναι ανταγωνιστική αλλά δημιουργική.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι Μπιενάλε Νέων είναι εκθέσεις που συνοδεύονται από κατάλογο έργων και ταξιδεύουν στην Ελλάδα. Η ενδέκατη Μπιενάλε εγκαινιάστηκε στη Θεσσαλονίκη και τώρα η δωδέκατη στην Πάτρα, αφήνοντας την Αθήνα σε δεύτερη μοίρα.

Στη Μπιενάλε του 2025/2026 διακρίθηκαν 51 έργα, το ένα τρίτο των οποίων είναι κατοικίες διακοπών σε νησιά και όμορφους ηπειρωτικούς προορισμούς. Δεν πρόκειται για έκπληξη. Η δεκαετία μας έχει ξεχυθεί από το άστυ και το προάστιο στο εξοχικό που μερικές φορές ανταγωνίζεται την πρώτη κατοικία, τουλάχιστον σε επιτήδευση και μορφή.
Έχουν διακριθεί σπίτια διακοπών που θα μπορούσαν να είναι οπουδήποτε, ακόμα και στη Μάνη, χωρίς στοιχεία τοπικής παράδοσης ή ελάχιστα, και αυτό είναι χαρακτηριστικό μιας καθαρής και αυτόνομης προσέγγισης του τόπου. Δεν θα συνέβαινε τόσο εύκολα πριν τριάντα χρόνια. Αντίστοιχα καθαρές γραμμές, και ακόμα περισσότερο τονισμένες, έχουν οι λίγες κατοικίες, πολυκατοικίες και συγκροτήματα σε αστικά περιβάλλοντα, όπως θα το περίμενε άλλωστε κανείς.
Πλάι τους, λίγα κτίρια με επαγγελματική ή κοινωνική λειτουργία εκφράζουν με τα σύγχρονα υλικά τους μια επιτηδευμένη νεωτερική αισθητική. Με εξαίρεση όμως λίγα έργα στην Κύπρο, δεν συναντάμε κτίρια παιδείας ή πολιτισμού, δημόσιο χώρο και εργασία ή κοινωνική κατοικία στις προτάσεις που συγκρίθηκαν. Αυτό είναι βέβαια μέρος μιας ευρύτερης κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής συνθήκης που μας προβληματίζει από χρόνια και απαιτεί συλλογικές ενέργειες στις οποίες θα συμβάλει, στο μέτρο του δυνατού, και το Ινστιτούτο.
Σε μια περισσότερο αρχιτεκτονική αντιμετώπιση, τα έργα που συμμετείχαν στη δωδέκατη Μπιενάλε εκφράζουν με πολυμορφία και πραγματισμό τις σύγχρονες συνθήκες ζωής και το πνεύμα της εποχής, χωρίς ιδιαίτερες εξάρσεις και αυτό είναι κατά τη γνώμη μου ιδιαίτερα θετικό, αν δεχτούμε ότι η αρχιτεκτονική ανταποκρίνεται πρώτα από όλα σε ζωτικές και ιδεολογικές ανάγκες.
Ο πειραματισμός, η τόλμη και η ανατροπή είναι βεβαίως ζητούμενα, για τους νεότερους τουλάχιστον, αλλά αυτό είναι μέρος μιας παράλληλης στόχευσης που ωριμάζει αργά και εγκαθίσταται συλλογικά στο πέρασμα του χρόνου.
Η δωδέκατη Μπιενάλε αναδεικνύει τον αρχιτεκτονικό σφυγμό της εποχής και αυτός έχει ένα καλό ρυθμό, έχει παλμό, αντιστικτική πολυφωνία και ένα εγγενή δυναμισμό που αποπνέει σιγουριά και επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε αισιόδοξα το μέλλον.

Παναγιώτης Τουρνικιώτης
Πρόεδρος Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής , την Κυριακή 25 Οκτωβρίου, συμμετέχει στην έκθεση ΟΙΚΟΔΟΜΗ με την εκδήλωση «Οι 5 Αισθήσεις της Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής: Υλικότητα, κατασκευή και λεπτομέρεια στη σύγχρονη αρχιτεκτονική », μια συνάντηση αφιερωμένη στην υλική και κατασκευαστική διάσταση της αρχιτεκτονικής σήμερα.

Σε μια εποχή κατά την οποία η αρχιτεκτονική αναπαράγεται και καταναλώνεται ολοένα περισσότερο μέσα από εικόνες, η εκδήλωση επιχειρεί να επαναφέρει τη συζήτηση στη φυσική υπόσταση του κτιρίου: στο υλικό, στην αφή, στο φως, στον ήχο, στην κλίμακα και στη λεπτομέρεια. Στην αρχιτεκτονική όχι μόνο ως εικόνα, αλλά ως σωματική και αισθητηριακή εμπειρία.

ΟΜΙΛΗΤΕΣ
Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος Ι Tense Architecture Network – Founder, Καθηγητής ΕΜΠ
Σταύρος Γυφτόπουλος Ι Tombazis and Αssociates Architects– Associate Architect, Καθηγητής ΕΜΠ
Γεωργία Δασκαλάκη & Γιάννης Παπαδόπουλος I Daskalaki Papadopoulos Architects – Founders, Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ
Μυρτώ Κιούρτη Ι Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ
Λεωνίδας Παπαλαμπρόπουλος & Γεωργία Συριοπούλου Ι Papalampropoulos Syriopoulou Architecture Bureau – Founders, Αναπληρωτής Καθηγητής Παν. Πατρών
Τσαμπίκος Πετράς Ι Petras Architecture – Founder / Lead Architect, Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ
Γιώργος Τσολάκης Ι Tsolakis + Partners Architects, CEO

Τη συζήτηση θα συντονίζουν οι:
Παναγιώτης Τουρνικιώτης Ι Πρόεδρος ΕΙΑ, Ομότιμος Καθηγητής ΕΜΠ
Αλέξανδρος Ζώμας Ι Micromega Architecture & Strategies – Director / Principal Architect
Κωσταντής Κίζης I Kizi Studio – Director, Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ

Πώς μετατρέπεται μια αρχιτεκτονική ιδέα σε κατασκευή;
Πώς η επιλογή ενός υλικού επηρεάζει τον χαρακτήρα ενός χώρου;
Ποια είναι σήμερα η σχέση ανάμεσα στο τοπικό και το παγκόσμιο, στο φυσικό και το βιομηχανικό, στην τεχνική και την αισθητική;
Και πόσο μπορεί μια κατασκευαστική λεπτομέρεια να συμπυκνώσει τη συνολική ιδέα ενός έργου;
Μέσα από την παρουσίαση επιλεγμένων έργων σύγχρονης αρχιτεκτονικής και τη συζήτηση μεταξύ αρχιτεκτόνων, η εκδήλωση οργανώνεται γύρω από τρεις βασικές θεματικές ενότητες:

01 — ΤΟΠΙΚΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΥΛΙΚΑ
Η πρώτη ενότητα διερευνά τη θέση του υλικού στη σύγχρονη αρχιτεκτονική παραγωγή.
Τοπική πέτρα, ξύλο και χώμα συνυπάρχουν σήμερα με βιομηχανικά προϊόντα, προηγμένα συστήματα όψεων και υλικά που παράγονται και μεταφέρονται μέσα από παγκόσμια δίκτυα. Η επιλογή ενός υλικού δεν αποτελεί απλώς τεχνική ή αισθητική απόφαση· συνδέεται με τον τόπο, τη διαθεσιμότητα των πόρων, την τεχνογνωσία, την οικονομία της κατασκευής και το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.
Πώς μπορεί η σύγχρονη αρχιτεκτονική να συνομιλήσει με την τοπική υλικότητα χωρίς να καταφεύγει στη μίμηση; Και ποια αρχιτεκτονική γλώσσα δημιουργείται μέσα από τη συνάντηση τοπικών τεχνικών και διεθνών τεχνολογιών;

02 — ΑΙΣΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ
Η αρχιτεκτονική γίνεται αντιληπτή με ολόκληρο το σώμα.
Η υφή μιας επιφάνειας, η θερμοκρασία ενός υλικού, η αντήχηση ενός χώρου, η μυρωδιά του ξύλου, η μεταβολή του φυσικού φωτός κατά τη διάρκεια της ημέρας συγκροτούν μια εμπειρία που δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά μέσα από την εικόνα.
Η δεύτερη ενότητα εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην κατασκευή και την αισθητηριακή εμπειρία. Αναζητά την αρχιτεκτονική ποιότητα όχι ως αποτέλεσμα μιας επιφανειακής αισθητικής επεξεργασίας, αλλά ως κάτι που προκύπτει μέσα από τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο ένα κτίριο κατασκευάζεται, φωτίζεται, αγγίζεται, κατοικείται και μεταβάλλεται στον χρόνο.

03 — ΤΟ MASTER ΤΗΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑΣ
Η λεπτομέρεια αποτελεί το σημείο στο οποίο η αρχιτεκτονική ιδέα συναντά αναπόφευκτα την πραγματικότητα της κατασκευής.
Ένας αρμός, μια ένωση δύο διαφορετικών υλικών, η απόληξη μιας όψης, ένα κούφωμα, μια σκιά ή ένας τρόπος στήριξης μπορούν να αποκαλύψουν τη λογική ενός ολόκληρου έργου.
Η τρίτη ενότητα εστιάζει στη λεπτομέρεια ως φορέα αρχιτεκτονικής σκέψης. Μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα, σχέδια, κατασκευαστικές λύσεις και πραγματοποιημένα έργα, εξετάζεται η διαδρομή από τη σύλληψη έως την υλοποίηση και η συνεργασία ανάμεσα στον αρχιτέκτονα, τον μηχανικό, τη βιομηχανία, τον κατασκευαστή και τον τεχνίτη.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΕΑ ΣΤΗΝ ΥΛΗ
Οι «5 Αισθήσεις της Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής» επιχειρούν τελικά να θέσουν ένα απλό αλλά ουσιαστικό ερώτημα:
Τι σημαίνει να οικοδομούμε αρχιτεκτονική σήμερα;
Μέσα από διαφορετικές γενιές, προσεγγίσεις, τυπολογίες και κλίμακες έργων, η εκδήλωση αναζητά τους τρόπους με τους οποίους η αρχιτεκτονική σκέψη αποκτά υλική υπόσταση και μετατρέπεται σε βιωμένη εμπειρία.
Σε αυτό το πεδίο συνάντησης της αρχιτεκτονικής, της ύλης, της τεχνολογίας και της κατασκευής, το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής ανοίγει έναν διάλογο γύρω από την ποιότητα του σύγχρονου οικοδομείν και τη σημασία της υλικότητας.

Τα “Αρχιτεκτονικά Θέματα” (1967-2013), μαζί με τη δίδυμη επιθεώρηση «Θέματα Χώρου + Τεχνών» (1970-2013), υπήρξαν από τα σημαντικότερα εκδοτικά επιτεύγματα, αφήνοντας το στίγμα τους αδιάλειπτα επί σχεδόν 60 χρόνια, στη σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική. Η έκδοση τους αποτελεί μια ιστορική μαρτυρία, μια συστηματική καταγραφή αλλά και κριτική αποτίμηση της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής, συμβάλλοντας στο εγχείρημα του πολιτιστικού εκσυγχρονισμού της χώρας, με τις ποικίλες τοποθετήσεις και εκφάνσεις του.

Στα “Αρχιτεκτονικά Θέματα” δημοσιεύτηκαν κείμενα Ελλήνων και ξένων ιστορικών και θεωρητικών της αρχιτεκτονικής και παρουσιάστηκε το έργο όλων των σημαντικών Ελλήνων αρχιτεκτόνων μέσα από ετήσιες παρουσιάσεις και μονογραφίες.

Στα “Θέματα Χώρου + Τεχνών” η αρχιτεκτονική εμπλουτίστηκε, όπως διαφαίνεται και από τον τίτλο, επιπροσθέτως με αναφορές στη τρέχουσα εικαστική δραστηριότητα, αλλά και στις εφαρμοσμένες τέχνες και στο βιομηχανικό σχέδιο. Η έκδοση τους αποτελούσε ένα σημαντικό γεγονός που αναμενόταν με μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς στις δεκαετίες του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα αποτελούσε ένα μοναδικό σημείο αναφοράς.

Ο Ορέστης Δουμάνης, ιδρυτής και εκδότης των περιοδικών “Αρχιτεκτονικά Θέματα” και “Θέματα Χώρου + Τεχνών” ήταν ένας πολιτικός μηχανικός, με ευρεία εποπτεία και μεγάλο ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική και τις τέχνες, παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, επισκεπτόμενος τις μεγάλες αρχιτεκτονικές και εικαστικές εκθέσεις στην Ευρώπη.

Με την πάροδο των ετών, η ανάγκη ψηφιοποίησης των δύο περιοδικών γινόταν ολοένα και πιο επιτακτική, λόγω της έλλειψης διαθεσιμότητας των τευχών στην αγορά. Η ψηφιοποίηση και αποδελτίωση όλων των τευχών και των παράλληλων εκδόσεων του Ορέστη Δουμάνη πραγματοποιήθηκε το 2024 από την αρχειονόμο Χαρά Ζώτου για το ΕΙΑ, υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού. Το όλο εγχείρημα είχε σαν στόχο τη δημιουργία του ακόλουθου ιστότοπου αρχειοθέτησης και παρουσίασης αυτών των τεκμηρίων, προσφέροντας μια εύχρηστη διεπαφή στους χρήστες, οι οποίοι θα μπορούν να επιλέγουν τον τίτλο, τον συγγραφέα ή το θέμα ενός άρθρου και να περιηγούνται με ευκολία μέσα στα περιεχόμενα και να διαβάζουν τα άρθρα που επιθυμούν, με την ενσωμάτωση προηγμένων λειτουργιών αναζήτησης και φιλτραρίσματος.

Το σύνολο του ψηφιοποιημένου αρχείου είναι διαθέσιμο εδώ.