Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ και την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, με την οικονομική υποστήριξη και αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, παρουσιάζει την έκθεση «Αριστομένης Προβελέγγιος: ο αρχιτέκτων ως υπνοβάτης» στο εργαστήριο που σχεδίασε για την Ιωάννα Σπητέρη και χρησιμοποίησε αργότερα και ο ίδιος για αρχιτεκτονικό γραφείο, στην οδό Κυκλάδων 8, στην Κυψέλη. Η έκθεση εγκαινιάζεται στις 20 Νοεμβρίου και συνοδεύεται από ομώνυμη έκδοση, ενώ στις 9 Δεκεμβρίου θα πραγματοποιηθεί ημερίδα στην Εθνική Πινακοθήκη αφιερωμένη στη ζωή, το έργο και την πνευματική παρακαταθήκη του Προβελέγγιου.

Ο Αριστομένης Προβελέγγιος (1920-1999) αποτελεί μια σχεδόν μυθική μορφή της ελληνικής αρχιτεκτονικής, καθώς το έργο, η διδασκαλία και η προσωπικότητά του άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα σε διαδοχικές γενιές αρχιτεκτόνων. Αρχιτέκτονας και πολεοδόμος, ζωγράφος, ποιητής, μάχιμος και πολιτικά ενεργός διανοούμενος, συνέδεσε την πορεία του με τις μεγάλες αναζητήσεις της μεταπολεμικής εποχής. Συμφοιτητής του Γιώργου Κανδύλη και του Κωνσταντίνου Δοξιάδη, ταξίδεψε στο Παρίσι με το θρυλικό Ματαρόα, συνεργάστηκε με τον Le Corbusier και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του αρχιτεκτονικού και πολεοδομικού διαλόγου στην Ελλάδα και τη Γαλλία, όπου δίδαξε για χρόνια πολεοδομία.

Η έκθεση δεν επιχειρεί μια συμβατική βιογραφική αφήγηση. Μέσα από ανέκδοτα αρχιτεκτονικά σχέδια, ζωγραφικά έργα, φωτογραφίες, κείμενα και οπτικοακουστικά τεκμήρια προσεγγίζει τον άνθρωπο και το έργο σε μια πολυμεσική εγκατάσταση στο περιπετειώδες κτίριο που σχεδίασε. Το ανοικτό και αναγκαστικά αποσπασματικό ψηφιδωτό της συνθέτει την εικόνα μιας προσωπικότητας που κινήθηκε αδιάκοπα ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, την τέχνη, την πολιτική σκέψη και την κοινωνική δράση.

Κομβικά στοιχεία του συνολικού εγχειρήματος αποτελούν η παρουσίαση τεκμηρίων που προέρχονται από το προσωπικό αρχείο του και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, χάρη στη συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Γιώργο Προβελέγγιο, και η έκθεση επιλεγμένων ζωγραφικών έργων του, για δεύτερη φορά μετά από την πρώτη δημόσια έκθεσή τους, πριν 44 χρόνια, στην Εθνική Πινακοθήκη, στην οποία έχουν δωρηθεί. Στην ανάδειξη του αρχειακού υλικού συνέβαλε η Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, τιμώντας τον Προβελέγγιο που ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα το 1998, ένα χρόνο πριν το τελευταίο ταξίδι του.

Ιδιαίτερη σημασία έχει συνεπώς ο ίδιος ο τόπος της έκθεσης, ένας ιδιωτικός χώρος που είναι τώρα έκθεμα και αυτός. Το Ατελιέ σχεδιάστηκε από τον Αριστομένη Προβελέγγιο πλάι στο σπίτι του ιστορικού τέχνης Τώνη Σπητέρη και της γλύπτριας Ιωάννας Σπητέρη-Βεροπούλου ως χώρος εργασίας και δημιουργίας. Είναι μια μοντέρνα προσθήκη σε μια συμβατική αθηναϊκή κατοικία, με την οποία βρίσκεται σε πορώδη επικοινωνία. Η αρχιτεκτονική του είναι ένα επιδέξιο και συναρπαστικό παιχνίδι γεωμετρίας και όγκων κάτω από το φως, ένας τρισδιάστατος αρχιτεκτονικός περίπατος που απηχεί τη μαθητεία στον Le Corbusier, από τον οποίο αντλούσε έμπνευση ο Προβελέγγιος. Κατοικήθηκε από το ζεύγος Σπητέρη, από τον Θάνο Τσίγκο και τη Διοχάντη, στέγασε το γραφείο του Προβελέγγιου και μια γκαλερί πριν αποκατασταθεί από τον Διονύση Σοτοβίκη, σε ανοιχτό διάλογο με την αρχική μορφή και την υλική αυθεντικότητα για να αποτελέσει πάλι ένα χώρο δημιουργικής έκφρασης.

«Ζω την αρχιτεκτονική σαν υπνοβάτης. Δεν τη ξέρω, δεν την πιστεύω. Αντίθετα υπεραγαπώ το αρχιτεκτονικό φαινόμενο ως μη αρχιτεκτονική, μαθημένος από τη μαγεία των εικόνων κι απ’ όλα αυτά που συνιστούν την αρχιτεκτονική, ένα φαινόμενο όχι μόνο οπτικό, αλλά αισθητό δια των άλλων αισθήσεων». Σε αυτά τα λόγια του Αριστομένη Προβελέγγιου, σε μια συνέντευξη του 1987, οφείλονται όχι μόνο ο τίτλος αλλά και η προσέγγιση της έκθεσης, σε ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, η σύνθεση του μικρού βιβλίου και της ημερίδας που θα ακολουθήσει τον Δεκέμβριο. Φιλοδοξούν να επαναφέρουν στο προσκήνιο μια προσωπικότητα που υπερέβη τα όρια της επαγγελματικής ιδιότητας του αρχιτέκτονα και να αναδείξουν την επικαιρότητα μιας σκέψης που αντιμετώπιζε την αρχιτεκτονική ως πολιτισμική, κοινωνική και ποιητική πράξη.

Τη επιμέλεια της έκθεσης έχουν η Θεοδώρα Αλεξανδρή, ο Διονύσης Σοτοβίκης και ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, και την επιμέλεια του βιβλίου ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης.

Εγκαίνια έκθεσης: 20 Νοεμβρίου 2026, 18:30
Διάρκεια έκθεσης: 20 Νοεμβρίου – 20 Δεκεμβρίου 2026
Ωράριο Λειτουργίας: Πέμπτη – Κυριακή, 18:00-21:00.  Δευτέρα-Τετάρτη ΚΛΕΙΣΤΑ

Ελεύθερη είσοδος
Atelier Κυκλάδων 8, Κυψέλη

Διοργάνωση
Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής

Σε συνεργασία
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ
Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Με την οικονομική υποστήριξη και αιγίδα
Υπουργείο Πολιτισμού

Χορηγός
Europa Aluminium Systems

Χορηγός – Σύμβουλος Φωτισμού
Site Specific

Διαθέσιμο
Παραγγελία: info@heliarch.gr

ISBN: 978-618-88428-1-6
ΣΕΛΙΔΕΣ: 96
ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 14,9×21 εκ.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Παναγιώτης Τουρνικιώτης
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ: FineDesign

Ο Αριστομένης Προβελέγγιος, ο Άρης, σπούδασε αρχιτεκτονική στην Αθήνα και Πολεοδομία στο Παρίσι, αλλά πέρα από αυτά ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα με πλούσιο έργο σε πολλούς τομείς, αφήνοντας διαχρονική σφραγίδα που είναι σήμερα ακόμα ζωντανή και επίκαιρη. Πολιτικά ενεργός και μάχιμος από τα νιάτα, άφησε ζωγραφικό έργο, μεγάλο μέρος του οποίου έχει δωρηθεί στην Εθνική Πινακοθήκη, υπήρξε ποιητής και συγγραφέας δοκιμίων για την αρχιτεκτονική, την πόλη και το τοπίο, και βεβαίως ταυτόχρονα αρχιτέκτονας/πολεοδόμος. Συμφοιτητής με τον Γιώργο Κανδύλη και τον Κωνσταντίνο Δοξιάδη, ταξίδεψε στο Παρίσι με το μυθικό Ματαρόα, ως υπότροφος της γαλλικής κυβέρνησης, και συνεργάστηκε στενά με τον Le Corbusier. Το αρχιτεκτονικό έργο του, στο Παρίσι και στην Αθήνα, φέρνει τη σφραγίδα της εποχής του και τα χνάρια του Le Corbusier. Ταξίδεψε άλλωστε στο Παρίσι, το 1965, στην ταφή του στην αυλή του Λούβρου, για να αποθέσει χώμα από την Ακρόπολη, πλάι στον Malraux, εκ μέρους των αρχιτεκτόνων της Ελλάδας. Στην Αθήνα, τη δεκαετία του 1960, κίνησε γη και ουρανό για να ανοίξει ο αρχιτεκτονικός διάλογος και το δημόσιο ενδιαφέρον στην αρχιτεκτονική και την πόλη, προεδρεύοντας στο Σύλλογο Αρχιτεκτόνων και οργανώνοντας μεγάλα συνέδρια. Στη δικτατορία επέστρεψε στο Παρίσι και δίδαξε ενώ στο τέλος, πάλι στην Αθήνα, γνώρισε μεγάλη αναγνώριση και το 1998 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ.

Όλα τα παραπάνω σκιαγραφούν μια εξαιρετική και πολυσύνθετη προσωπικότητα, που θεωρούμε πρότυπο για τη σύγχρονη εποχή και τη σύγχρονη δημιουργία, και για αυτό αναλάβαμε, ως Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, την οργάνωση μιας έκθεσης στο εργαστήριο της οδού Κυκλάδων στην οποία συγκεντρώνονται αδημοσίευτα ή λιγότερα γνωστά τεκμήρια του έργου και του βίου σε μια φυσική και πολυμεσική εγκατάσταση. Η στρατηγική της έκθεσης και αυτού του μικρού βιβλίου που τη συνοδεύει φιλοδοξεί να αναδείξει τον άνθρωπο μέσα στο έργο του με θραύσματα που συντελούν ως ψηφίδες σε ένα ελλιπές ψηφιδωτό. Η δυνατότητα να ωφεληθούμε από τη συνεργασία με τον ανεψιό του, αρχιτέκτονα Γιώργο Προβελέγγιο, μας επέτρεψε την πρόσβαση σε τεκμήρια, κυρίως σχέδια, που είχαν παραμείνει ως τώρα στην αφάνεια. Η Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ συνέβαλε καθοριστικά στη διαχείριση και ανάδειξη των τεκμηρίων. Η Εθνική Πινακοθήκη, Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, επέτρεψε να έρθουμε σε άμεση επαφή με το ζωγραφικό έργο. Τους ευχαριστούμε. Εξίσου σημαντική ήταν η επιλογή να οργανωθεί η έκθεση στο εργαστήριο της Ιωάννας Σπητέρη, στην οδό Κυκλάδων, στην Κυψέλη, στο οποίο εγκατέστησε ο Προβελέγγιος τον προσωπικό του χώρο εργασίας και δημιουργίας, όταν το ζεύγος Σπητέρη έφυγε στη Βενετία και στο Παρίσι. Το ατελιέ αυτό είναι ένα μικρό κομψοτέχνημα κορμπυζιανής έμπνευσης, που απηχεί το modulor και έχει αποκατασταθεί στην αφετηριακή μορφή του από τον Διονύση Σοτοβίκη. Απογυμνωμένο από τις μεταγενέστερες επεμβάσεις, επιτρέπει την αφή με την ίδια την υλική μορφή που εγκατέστησε ο Προβελέγγιος και αποτελεί το φυσικό πεδίο μια απροσδόκητης εγκατάστασης που ενεργοποιεί τον χώρο με ήχο, εικόνα, κίνηση και δράση.

Παναγιώτης Τουρνικιώτης
Πρόεδρος, ΕΙΑ

Η αρχιτεκτονική βρίσκεται σήμερα ενώπιον μιας ιστορικής μετατόπισης. Η κυριαρχία των κοινωνικών δικτύων, ο κανόνας του instagrammability, η αλγοριθμική παραγωγή εικόνων μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) και η ανάδυση του μετασύμπαντος (Metaverse) δεν αλλάζουν απλώς τα εργαλεία σχεδιασμού· επαναπροσδιορίζουν ριζικά τον ίδιο τον ορισμό της αρχιτεκτονικής αυθεντικότητας.

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής (Ε.Ι.Α.) ανοίγει τον διάλογο πάνω στο κεντρικό δίλημμα της εποχής μας: Πώς θεμελιώνεται τελικά η αυθεντικότητα του χωρικού σχεδιασμού στον 21ο αιώνα;

Μέσα από το ερμηνευτικό πρίσμα των προθέσεων του Umberto Eco (Intentio Auctoris, Operis, Lectoris) και τη θεωρητική κριτική του Richard Wolin, η εκδήλωση θέτει σε ισότιμη, αντιπαράθεση δύο εκ διαμέτρου αντίθετες προσεγγίσεις:
● Από τη μία πλευρά, η προάσπιση της υλικής υπόστασης του κτιρίου, της σωματικής βιωματικής εμπειρίας και της συλλογικής μνήμης απέναντι στον κίνδυνο ενός αισθητικού μηδενισμού που μετατρέπει την αρχιτεκτονική σε εφήμερο καταναλωτικό προϊόν 24 ωρών.
● Από την άλλη πλευρά, η υποδοχή της μετα-υλικής εποχής ως μιας επαναστατικής απελευθέρωσης από τους περιορισμούς της ύλης, όπου η ψηφιακή εικόνα, η αλγοριθμική διαμεσολάβηση και οι νέες μορφές ψηφιακής κατοίκησης συγκροτούν μια νέα, δημοκρατική μορφή αυθεντικότητας.

Η εκδήλωση περιλαμβάνει εισαγωγή από τον Πρόεδρο του Ε.Ι.Α., Ομ. Καθ. ΕΜΠ Παναγιώτη Τουρνικιώτη, εισήγηση της Οργανωτικής Επιτροπής του Ε.Ι.Α. (Ι. Ζήνδρου, Γ. Κατσιμπόκης, Σ. Τσαπάρας), τοποθετήσεις από επτά διακεκριμένους ομιλητές εντός και εκτός του αρχιτεκτονικού χώρου, ακολουθούμενη από συζήτηση στρογγυλής τράπεζας και ερωτήσεις του κοινού, η οποία θα συντονιστεί από την Οργανωτική Επιτροπή και τη Δανάη Μακρή.

Τοποθετήσεις – Ομιλίες (με αλφαβητική σειρά)
• Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος | Αρχιτέκτονας Tense Architecture Network, Καθηγητής ΕΜΠ
• Γεράσιμος Κουζέλης | Ομότιμος Καθηγητής Επιστημολογίας και Κοινωνιολογίας της Γνώσης, ΕΚΠΑ
• Αιμιλία Ντέκα | Επικεφαλής Επικοινωνίας, DECA architecture
• Δημήτρης Παπανικολάου | Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ
• Διονύσης Σοτοβίκης | Αρχιτέκτονας Workshop Sotovikis
• Ezio Blasetti | Expert Computational Designer, NIKE Innovation

Είσοδος ελεύθερη (Κάνε την εγγραφή σου εδώ).

Εκδήλωση Ε.Ι.Α. — Τοποθετήσεις / Προβληματισμοί / Ανοικτή συζήτηση
Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026, στις 12:00
Αμφιθέατρο Εθνικής Πινακοθήκης -Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου «Ίδρυμα Ωνάση»
Βασ. Κωνσταντίνου 50, Αθήνα 116.34.

Η εκδήλωση «Οι πέντε αισθήσεις της σύγχρονης αρχιτεκτονικής», που διοργάνωσε το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής στις 25 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της έκθεσης ΟΙΚΟΔΟΜΗ 2026, έθεσε στο επίκεντρο την υλική υπόσταση της αρχιτεκτονικής και την αισθητηριακή εμπειρία του χώρου.

Στην εισαγωγή του, ο πρόεδρος του ΕΙΑ, Παναγιώτης Τουρνικιώτης, υπογράμμισε ότι τα υλικά αποτελούν το μέσο με το οποίο η αρχιτεκτονική γίνεται αντιληπτή μέσα από τις αισθήσεις: τη βλέπουμε, την αγγίζουμε, την ακούμε, τη μυρίζουμε, ακόμη και τη γευόμαστε. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε μέσα σε έναν κατεξοχήν «χώρο λατρείας των υλικών», προσφέροντας την ευκαιρία να συζητηθεί η αρχιτεκτονική πέρα από την εικόνα της, ως υλική, κατασκευαστική και βιωματική πραγματικότητα.

Τοπικά και παγκόσμια υλικά
Στην πρώτη ενότητα, «Τοπικά και παγκόσμια υλικά», διερευνήθηκε η σχέση της σύγχρονης αρχιτεκτονικής με τον τόπο, τη μνήμη, την κατασκευαστική γνώση και τις δυνατότητες που προσφέρει η παγκόσμια διακίνηση υλικών και τεχνολογιών.
Η Γεωργία Δασκαλάκη, του γραφείου Daskalaki Papadopoulos Architects, μέσα από την παρουσίαση «Η εντοπιότητα του παγκόσμιου», προσέγγισε τα υλικά ως φορείς μνήμης αλλά και ως εργαλεία μετασχηματισμού και διαπραγμάτευσης των ορίων του χώρου. Μέσα από αρχιτεκτονικές επεμβάσεις και τη συνύπαρξη παλαιών και νέων κατασκευαστικών στοιχείων, ανέδειξε τη δυνατότητα των υλικών να αποκτούν νέα ταυτότητα και σημασία, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική τους προέλευση. Η εντοπιότητα αναδείχθηκε έτσι όχι ως μια σταθερή ιδιότητα της ύλης, αλλά ως αποτέλεσμα της σχέσης της με τη μνήμη, τον χώρο και την αρχιτεκτονική πράξη.
Ο Τσαμπίκος Πετράς, με αφετηρία τον ξενώνα Ιλίανθος στο Λεβίδι Αρκαδίας, διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στη μυθική Αρκαδία, την εντοπιότητα και το διεθνές εμπόριο των υλικών. Εισάγοντας την έννοια των «βαθμών τοπικότητας», πρότεινε μια ευρύτερη ανάγνωση της σχέσης υλικού και τόπου, που περιλαμβάνει την προέλευση, την τοπική τεχνογνωσία, την κατασκευαστική τεχνική, τη δυνατότητα επανάχρησης και τον κύκλο ζωής των υλικών.
Ο Αλκιβιάδης Πυλιώτης, της P4 Architecture, μέσα από την παρουσίαση «Embedded Materiality» και παραδείγματα πρόσφατων έργων, υπενθύμισε διαχρονικές αρχές σχεδιασμού, σε έναν ιδιότυπο διάλογο με τον Gottfried Semper και τον Donald Judd. Ανέδειξε τη σημασία της υλικότητας ως αναπόσπαστου μέρους της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, όπου η γνώση των υλικών, οι κατασκευαστικές τεχνικές και η διαδικασία υλοποίησης συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής ιδέας.

Αίσθηση και αισθητική της κατασκευής
Στη δεύτερη ενότητα, «Αίσθηση και αισθητική της κατασκευής», η συζήτηση μετατοπίστηκε από την προέλευση και τη σημασία των υλικών στον τρόπο με τον οποίο η κατασκευή διαμορφώνει την εμπειρία και την ατμόσφαιρα του αρχιτεκτονικού χώρου.
Ο Λεωνίδας Παπαλαμπρόπουλος, του γραφείου Papalampropoulos Syriopoulou Architecture Bureau, επανήλθε στην Αρκαδία, εξετάζοντας το τυπικό και το άτυπο στην αρχιτεκτονική του υπαίθριου θεάτρου και του ιερού. Μέσα από την αναζήτηση του ιερού στοιχείου στον χώρο, διερεύνησε την ψευδαίσθηση της τοπικότητας και τη σημασία της σιωπής, του φωτός και της μοναξιάς στη συγκρότηση της αρχιτεκτονικής εμπειρίας.
Ο Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος ανέδειξε τις ιδιότητες του γυαλιού πέρα από τη διαφάνεια και την οπτική του λειτουργία. Από την ακουστική συμβολή του στο Ωδείο Αθηνών του Ιωάννη Δεσποτόπουλου έως την αρχιτεκτονική επέμβαση για τον υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» στο Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου, έργο που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην εκδήλωση, διερεύνησε τις πολλαπλές δυνατότητες ενός υλικού να επηρεάζει την αίσθηση, την τεχνική απόδοση και την αντίληψη του χώρου.
Η Μυρτώ Κιούρτη, μέσα από την περιπέτεια της αναζήτησης ενός ξύλινου τραπεζιού κατασκευασμένου από πραγματικό ξύλο, επανεξέτασε το ζήτημα της αυθεντικότητας των υλικών απέναντι στις δυνατότητες της σύγχρονης βιομηχανίας. Παράλληλα, προσέγγισε τη σχέση φαγητού και αρχιτεκτονικής μέσα από τις καθημερινές τελετουργίες της παρασκευής και της κατανάλωσής του, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο τα υλικά και τα αντικείμενα συμμετέχουν στη βιωμένη εμπειρία του χώρου.
Οι τρεις παρουσιάσεις ανέδειξαν διαφορετικές εκφάνσεις της αισθητηριακής διάστασης της αρχιτεκτονικής, υπενθυμίζοντας ότι η ποιότητα ενός χώρου δεν εξαντλείται στην οπτική του εικόνα, αλλά διαμορφώνεται από την υλικότητα, την ακουστική, το φως, τη χρήση και την ανθρώπινη παρουσία.

Το Master της λεπτομέρειας
Η τρίτη ενότητα, «Το Master της λεπτομέρειας», επικεντρώθηκε στη λεπτομέρεια ως κρίσιμο πεδίο συνάντησης της αρχιτεκτονικής σκέψης με την κατασκευαστική πράξη.
Ο Γιώργος Τσολάκης άνοιξε το φωτογραφικό του ημερολόγιο, παρουσιάζοντας πλήθος σκίτσων, σχεδίων και κατασκευαστικών λεπτομερειών από πρόσφατα έργα των Tsolakis Architects. Μέσα από αυτά αναζήτησε το «ανθρώπινο αποτύπωμα» της αρχιτεκτονικής, αναδεικνύοντας τη σημασία της χειρονακτικής εργασίας, της εμπειρίας και της επιτόπου επίλυσης των κατασκευαστικών ζητημάτων. Σε μια εποχή κατά την οποία η τυποποίηση και οι ψηφιακές τεχνολογίες επιτρέπουν ολοένα μεγαλύτερη ακρίβεια και εξειδίκευση, η παρουσίασή του υπενθύμισε ότι η κατασκευή παραμένει μια διαδικασία στην οποία η ανθρώπινη δεξιότητα και κρίση έχουν καθοριστικό ρόλο.
Ο Σταύρος Γυφτόπουλος παρουσίασε το έργο του Pinewood International School, στο Κολλέγιο Ανατόλια της Θεσσαλονίκης, σχεδιασμένο από τα αρχιτεκτονικά γραφεία Tombazis Architects και Micromega Architecture & Strategies. Μέσα από το συγκεκριμένο παράδειγμα ανέδειξε τις χωρικές ποιότητες και τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός ιδιαίτερου περιβάλλοντος μάθησης. Η λεπτομέρεια παρουσιάστηκε όχι ως μια τελική τεχνική επίλυση, αλλά ως αναπόσπαστο στοιχείο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού έως την κατασκευή και την καθημερινή χρήση του κτιρίου.
Οι δύο παρουσιάσεις ανέδειξαν τη λεπτομέρεια ως έναν χώρο διαρκούς διαπραγμάτευσης ανάμεσα στην πρόθεση του αρχιτέκτονα, τις δυνατότητες των υλικών, τις κατασκευαστικές απαιτήσεις και τη γνώση των ανθρώπων που συμμετέχουν στην υλοποίηση ενός έργου.

Η αρχιτεκτονική ως υλική εμπειρία
Μέσα από τις τρεις θεματικές ενότητες, η εκδήλωση ανέδειξε διαφορετικές αλλά αλληλένδετες πλευρές της σύγχρονης αρχιτεκτονικής πρακτικής. Η προέλευση και η ταυτότητα των υλικών, η αισθητηριακή εμπειρία της κατασκευής και η σημασία της λεπτομέρειας συγκροτούν ένα κοινό πεδίο προβληματισμού γύρω από τον τρόπο με τον οποίο η αρχιτεκτονική αποκτά υλική υπόσταση.
Σε μια εποχή κατά την οποία η αρχιτεκτονική παρουσιάζεται ολοένα περισσότερο μέσα από ψηφιακές εικόνες και αναπαραστάσεις, η συζήτηση επανέφερε στο προσκήνιο τη σημασία της πραγματικής κατασκευής: την αντίσταση των υλικών, τη γνώση των τεχνιτών, τις απρόβλεπτες συνθήκες του εργοταξίου, τη φθορά του χρόνου και την εμπειρία του ανθρώπου που κατοικεί τον χώρο.
Αυτήν ακριβώς τη μετάβαση, από τη σκέψη στην ύλη και από την ύλη στις αισθήσεις, επιχείρησαν να φωτίσουν οι «Πέντε αισθήσεις της σύγχρονης αρχιτεκτονικής», επαναφέροντας με όρους ανθρώπινης εμπειρίας τη διαρκή ερώτηση: τι σημαίνει να χτίζουμε σήμερα;

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

14:00 | ΕΝΑΡΞΗ – ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ
Παναγιώτης Τουρνικιώτης 
Πρόεδρος ΕΙΑ, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ

14:10 | ΤΟΠΙΚΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΥΛΙΚΑ
Γιάννης Παπαδόπουλος & Γεωργία Δασκαλάκη
Daskalaki Papadopoulos Architects – Ιδρυτές
Τσαμπίκος Πετράς
Petras Architecture – Ιδρυτής/ Επικεφαλής αρχιτέκτονας, Επίκ. Καθηγητής ΕΜΠ
Αλκιβιάδης Πυλιώτης
P4 Architecture – Συνιδρυτής
Τη συζήτηση συντονίζει ο Αλέξανδρος Ζώμας | Micromega Architecture & Strategies – Διευθυντής / Επικεφαλής αρχιτέκτονας

15:05 | ΑΙΣΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ
Λεωνίδας Παπαλαμπρόπουλος & Γεωργία Συριοπούλου
Papalampropoulos Syriopoulou Architecture Bureau – Ιδρυτές
Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος
Tense Architecture Network – Ιδρυτής, Καθηγητής ΕΜΠ
Μυρτώ Κιούρτη
Επίκουρη Καθηγήτρια ΕΜΠ (εκλεγμένη)
Τη συζήτηση συντονίζει ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης  |  Πρόεδρος ΕΙΑ, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ

16:00 | ΤΟ MASTER ΤΗΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑΣ    
Γιώργος Τσολάκης
Tsolakis + Partners Architects – CEO
Σταύρος Γυφτόπουλος
Tombazis and Αssociates Architects– Συνεργάτης Αρχιτέκτονας, Καθηγητής ΕΜΠ
Τη συζήτηση συντονίζει ο Κωσταντής Κίζης  |  Kizi Studio  – Διευθυντής, Αναπλ. Καθηγητής ΕΜΠ

16:45 | ΣΥΝΟΨΗ
Παναγιώτης Τουρνικιώτης 
Πρόεδρος ΕΙΑ, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ

Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026, 14:00
Metropolitan Expo, Αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος, Σπάτα 19019

Κάνε την εγγραφή σου εδώ!

Ολοκληρώθηκε χθες με επιτυχία η εκδήλωση με τίτλο Recycling, Reusing, Rebuilding: Rethinking Architecture’s Sources, Origins and Ends που συνδιοργάνωσαν το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής (ΕΙΑ) με την Ολλανδική Πρεσβεία της Ελλάδας και τη Medexpo με την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων. Στο γεμάτο αμφιθέατρο του φιλόξενου Μουσείου Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, στο Παγκράτι, έγινε μια δημόσια συζήτηση με θέμα την κυκλική οικονομία στη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Αμέσως μετά τους χαιρετισμούς από τον Πρόεδρο του Ελληνικού Ινστιτούτου αρχιτεκτονικής και ομότιμου καθηγητή ΕΜΠ κο Παναγιώτη Τουρνικιώτη και την Deputy Head of Mission της Ολλανδικής Πρεσβείας στην Ελλάδα κα Naomi Yorks ακολούθησαν δύο στρογγυλά τραπέζια.

Στην πρώτη συζήτηση, την οποία συντόνισε ο αναπληρωτής καθηγητής ΕΜΠ και μέλος του ΔΣ του ΕΙΑ Κώστας Τσιαμπάος συμμετείχε η Αντιδήμαρχος Αστικής Αναζωογόνησης και Ανθεκτικότητας του Δήμου Αθηναίων Μάρω Ευαγγελίδου (η οποία αντικατέστησε τον Δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα), η καθηγήτρια ΕΜΠ Ρίβα Λάββα, ο COO της εταιρείας Ten Brinke Φάνης Στρατόπουλος, ο αρχιτέκτονας και γενικός γραμματέας του ΕΙΑ Βαγγέλης Στυλιανίδης και η αρχιτέκτονας με εξειδίκευση στην κυκλική οικονομία Μαργαρίτα Κυανίδου (Onus Architecture Studio). Η κα Ευαγγελίδου μίλησε για το πως ο Δήμος Αθηναίων έχει εντάξει τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης στον σχεδιασμό του και για τα μεγαλύτερα εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν για να μπορέσει να κινηθεί ο Δήμος ταχύτερα και πιο αποτελεσματικά στην κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης. Η κα Λάββα περιέγραψε τη δράση RUINS την οποία ανέπτυξε σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων και η οποία είχε στο κέντρο της την κυκλική οικονομία ενώ συζήτησε για το πως τέτοια θέματα μπορούν να εισαχθούν στην πανεπιστημιακή διδασκαλία. Ο κος Στρατόπουλος εξήγησε με παραδείγματα το πως η Ten Brinke έχει τη βιώσιμη ανάπτυξη ως στρατηγική επιλογή και μίλησε για πρόσφατα έργα της εταιρείας που σχεδιάστηκαν με όρους κυκλικής οικονομίας. Ο κος Στυλιανίδης σχολίασε το πως μπορούμε να σκεφτούμε την βιωσιμότητα και την κυκλική οικονομία σε έργα τουριστικών εγκαταστάσεων που βασίζονται σε εφήμερες και ευμετάβλητες αρχές και εξήγησε ποιες θεωρεί τις μεγαλύτερες προκλήσεις σε σχέση με τη βιωσιμότητα των νέων τουριστικών εγκαταστάσεων. Η κα Κυανίδου μετέφερε την εμπειρία της από τις μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Delft σε θέματα κυκλικής οικονομίας και την εργασία της σε Ολλανδικά γραφεία που είχαν στο κέντρο της έρευνάς τους την κυκλική οικονομία ενώ μίλησε συνοπτικά για μελέτες του γραφείου της που αναπτύσσουν αυτές τις αρχές σε σύγκριση με έργα που μοιάζουν αλλά δεν είναι βιώσιμα.

Στο δεύτερο στρογγυλό τραπέζι το οποίο συντόνισε η Μαργαρίτα Κυανίδου συμμετείχε ο Κοσμάς Σπανίδης (MOR Studio, Ρότερνταμ), Κωνσταντίνος Καραμπατάκης (K-Studio) και Πάνος Σακκάς (The New Raw, Ρότερνταμ). Η συζήτηση ξεκίνησε από την εφαρμοσμένη βιωσιμότητα, συγκρίνοντας την εμπειρία από Ελλάδα και Ολλανδία και την απόσταση ανάμεσα στην πρόθεση να ενσωματωθούν αρχές της βιωσιμότητας στον σχεδιασμό και στη δυνατότητα να τις εφαρμοστούν στην πραξη. Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν οι παράγοντες που διευκολύνουν την ενσωμάτωση των αρχών της βιωσιμότητας στον σχεδιασμό και την υλοποίηση, τον καθοριστικό ρόλο που παίζουν το θεσμικό πλαίσιο, η κατασκευαστική αγορά, η στάση των πελατών και η ευρύτερη επαγγελματική κουλτούρα. Έχοντας αναγνωρίσει τις δυσκολίες που προκύπτουν στην εφαρμογή της βιωσιμότητας, στη συνέχεια συζητήθηκε ο ρόλος του αρχιτέκτονα με ζητούμενο την κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογική καινοτομία και στις θεμελιώδεις αρχές του βιώσιμου σχεδιασμού. Με την εστίαση να μεταφέρεται στον συνολικό κύκλο ζωής των υλικών και στη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης τους συζητήθηκε το πως αλλάζει η σχεδιαστική προσέγγιση όταν αντιμετωπίζουμε τα υλικά ως στοιχεία που μπορούν να διατηρήσουν την αξία τους και να αποκτήσουν μια δεύτερη ζωή. Τέλος, εξηγήθηκε το πως μπορούν οι αρχές του Design for Disassembly (DfD) να ενσωματωθούν στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και, με βάση την Ολλανδική εμπειρία, πως χρειάζεται να εξελιχθούν η αρχιτεκτονική εκπαίδευση, το θεσμικό πλαίσιο, η κατασκευαστική αγορά και η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκομένων, ώστε η κυκλική οικονομία να ενσωματωθεί ουσιαστικά στην καθημερινή αρχιτεκτονική πρακτική της χώρας μας.

Μετά το διάλειμμα ακολούθησε μία συζήτηση ανάμεσα στον επιφανή αρχιτέκτονα, συγγραφέα και εταίρο (partner) του γραφείου ΟΜΑ Reinier de Graaf, τη Ρίβα Λάββα, τον Κώστα Τσιαμπάο και την αρχιτέκτονα Μαριάνθη Παπαγγελοπούλου. Αφορμή της συζήτησης ήταν η κυκλοφορία της ελληνικής μετάφρασης του βιβλίου του Reinier de Graaf με τίτλο Aρχιτεκτονώ, ρήμα: Η νέα γλώσσα της κατασκευής (University Studio Press 2026). Με αφετηρία το βιβλίο ο Ολλανδός αρχιτέκτονας μίλησε για την αρχιτεκτονική πρακτική, τη συγγραφή, την έρευνα, τη διδασκαλία και την προσπάθειά του μέσα από το συνολικό έργο του να υποστηρίξει μια υπεύθυνη και συνεχώς κριτική στάση απέναντι στη σύγχρονη συνθήκη. Εξήγησε πως η συγγραφή του δίνει μια ελευθερία να παραμένει σε αναστοχαστική απόσταση από το επάγγελμα ενώ η πολυετής, διεθνής του εμπειρία ως υπεύθυνος αρχιτέκτονας σε σημαντικά έργα και σε διαφορετικά γεωγραφικά, θεσμικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα του δίνει τη δυνατότητα να μιλάει και να γράφει έχοντας άμεση σχέση με την πραγματικότητα του επαγγέλματος. Τόνισε ότι παραμένει πάντα φανατικός της καλής αρχιτεκτονικής και ότι υποστηρίζει την κατανόηση της πραγματικότητας ως απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε νέο αρχιτέκτονα που θέλει να διεκδικήσει μια δημιουργική πορεία με αξιώσεις. Μετά από έναν κύκλο ερωτήσεων από το κοινό, η βραδιά ολοκληρώθηκε στο φουαγιέ του αμφιθεάτρου όπου ο συγγραφέας είχε την ευκαιρία να υπογράψει βιβλία στο ενθουσιώδες κοινό της εκδήλωσης.

Αναλυτικό πρόγραμμα

Τετάρτη 14 Οκτωβρίου 2026, ώρα προσέλευσης 17:15
Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ
Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής
Πρεσβεία της Ολλανδίας στην Ελλάδα
Medexpo

ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ
Δήμος Αθηναίων

ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
The Architect Show

ΧΟΡΗΓΟI
Caneplexus
KP wood projects
Lydia Roda
Stonetech

Η Lithos Digital, βραβευμένη εταιρεία digital marketing με έδρα την Αθήνα και παρουσία σε Λονδίνο και Σεβίλλη, υποστηρίζει στο πλαίσιο χορηγίας το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής μέσα από δωρεάν υπηρεσίες SEO, Social Media, website design και branding, με στόχο την ενίσχυση της online προβολής του και τη διαμόρφωση μιας συνεπούς και αναγνωρίσιμης ψηφιακής ταυτότητας.

Τα “Αρχιτεκτονικά Θέματα” (1967-2013), μαζί με τη δίδυμη επιθεώρηση «Θέματα Χώρου + Τεχνών» (1970-2013), υπήρξαν από τα σημαντικότερα εκδοτικά επιτεύγματα, αφήνοντας το στίγμα τους αδιάλειπτα επί σχεδόν 60 χρόνια, στη σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική. Η έκδοση τους αποτελεί μια ιστορική μαρτυρία, μια συστηματική καταγραφή αλλά και κριτική αποτίμηση της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής, συμβάλλοντας στο εγχείρημα του πολιτιστικού εκσυγχρονισμού της χώρας, με τις ποικίλες τοποθετήσεις και εκφάνσεις του.

Στα “Αρχιτεκτονικά Θέματα” δημοσιεύτηκαν κείμενα Ελλήνων και ξένων ιστορικών και θεωρητικών της αρχιτεκτονικής και παρουσιάστηκε το έργο όλων των σημαντικών Ελλήνων αρχιτεκτόνων μέσα από ετήσιες παρουσιάσεις και μονογραφίες.

Στα “Θέματα Χώρου + Τεχνών” η αρχιτεκτονική εμπλουτίστηκε, όπως διαφαίνεται και από τον τίτλο, επιπροσθέτως με αναφορές στη τρέχουσα εικαστική δραστηριότητα, αλλά και στις εφαρμοσμένες τέχνες και στο βιομηχανικό σχέδιο. Η έκδοση τους αποτελούσε ένα σημαντικό γεγονός που αναμενόταν με μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς στις δεκαετίες του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα αποτελούσε ένα μοναδικό σημείο αναφοράς.

Ο Ορέστης Δουμάνης, ιδρυτής και εκδότης των περιοδικών “Αρχιτεκτονικά Θέματα” και “Θέματα Χώρου + Τεχνών” ήταν ένας πολιτικός μηχανικός, με ευρεία εποπτεία και μεγάλο ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική και τις τέχνες, παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, επισκεπτόμενος τις μεγάλες αρχιτεκτονικές και εικαστικές εκθέσεις στην Ευρώπη.

Με την πάροδο των ετών, η ανάγκη ψηφιοποίησης των δύο περιοδικών γινόταν ολοένα και πιο επιτακτική, λόγω της έλλειψης διαθεσιμότητας των τευχών στην αγορά. Η ψηφιοποίηση και αποδελτίωση όλων των τευχών και των παράλληλων εκδόσεων του Ορέστη Δουμάνη πραγματοποιήθηκε το 2024 από την αρχειονόμο Χαρά Ζώτου για το ΕΙΑ, υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού. Το όλο εγχείρημα είχε σαν στόχο τη δημιουργία του ακόλουθου ιστότοπου αρχειοθέτησης και παρουσίασης αυτών των τεκμηρίων, προσφέροντας μια εύχρηστη διεπαφή στους χρήστες, οι οποίοι θα μπορούν να επιλέγουν τον τίτλο, τον συγγραφέα ή το θέμα ενός άρθρου και να περιηγούνται με ευκολία μέσα στα περιεχόμενα και να διαβάζουν τα άρθρα που επιθυμούν, με την ενσωμάτωση προηγμένων λειτουργιών αναζήτησης και φιλτραρίσματος.

Το σύνολο του ψηφιοποιημένου αρχείου είναι διαθέσιμο εδώ.