Με χαρά ανακοινώνουμε τη συνεργασία μας με το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας (ΜΙΕΤ).  Ανακαλύψτε τις εκδόσεις του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής στα φυσικά καταστήματα του ΜΙΕΤ, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, καθώς και στο mietbookstore.gr!

Βιβλιοπωλεία ΜΙΕΤ
Αμερικής 13, Αθήνα ΤΚ 10 672, Τ: 210 36 14 143
Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη ΤΚ 54 624, Τ: 2310 28 80 36

Διαθέσιμο
Παραγγελία: info@heliarch.gr

ISBN: 978-618-88428-0-9
ΣΕΛΙΔΕΣ: 224
ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 21×28 εκ.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Θεοδώρα Αλεξανδρή,
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ: FINE DESIGN

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο σφυγμός της Δωδέκατης Μπιενάλε

Μιλώντας σήμερα, από την απόσταση της τρίτης ηλικίας μου, για τη δωδέκατη επανάληψη της Μπιενάλε Νέων Αρχιτεκτόνων του ΕΙΑ, στην πρεμιέρα της οποίας είχα ενεργό, κυρίως οργανωτικό ρόλο, αποτελώντας τότε ένα μέρος των ‘νέων αρχιτεκτόνων’, δεν μπορεί να μη ταλαντεύομαι ανάμεσα σε ένα αυτονόητο απολογισμό και μια συναισθηματική επιβάρυνση.
Ναι, είναι πολύ σημαντικό ότι έγιναν δώδεκα Μπιενάλε σε 30 χρόνια και ότι αυτές έχουν συμβάλει στην ανάδειξη και καταξίωση μιας ανερχόμενης ελληνικής αρχιτεκτονικής, που σε αρκετές περιπτώσεις είναι το σημερινό ‘κατεστημένο’. Θα συμβεί αργότερα και σε κάποιους από τους νέους της δωδέκατης Μπιενάλε, και αυτό είναι οπωσδήποτε θετικό.
Εντελώς αντίστροφα, η πρώτη Μπιενάλε ήταν μια πρωτιά στη δυνατότητα παρουσίασης και προβολής του έργου των νεώτερων αρχιτεκτόνων και αυτό είχε μια πρωτόγνωρη αξία στη χώρα μας ενώ σήμερα οι νέοι και οι λιγότερο νέοι αρχιτέκτονες βραβεύονται για τα έργα τους συχνά, από διαφόρων ειδών πρωτοβουλίες με εύηχους τίτλους και αντίστοιχα ειδώλια. Υπάρχει ένας πληθωρισμός βραβείων και δεν είναι εύκολο να τα διαβαθμίσει κανείς μέσα στον αέναο επικοινωνιακό αναβρασμό.
Θέλουμε να πιστεύουμε πως το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής έχει εγκαταστήσει μια ανοιχτή και ταυτόχρονα αυστηρή διαδικασία συμμετοχής και διάκρισης πολλών χωρίς να διαβαθμίζει τα αριστεία τους, με στόχο την ευγενή παρότρυνση σε μια άμιλλα που δεν είναι ανταγωνιστική αλλά δημιουργική.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι Μπιενάλε Νέων είναι εκθέσεις που συνοδεύονται από κατάλογο έργων και ταξιδεύουν στην Ελλάδα. Η ενδέκατη Μπιενάλε εγκαινιάστηκε στη Θεσσαλονίκη και τώρα η δωδέκατη στην Πάτρα, αφήνοντας την Αθήνα σε δεύτερη μοίρα.

Στη Μπιενάλε του 2025/2026 διακρίθηκαν 51 έργα, το ένα τρίτο των οποίων είναι κατοικίες διακοπών σε νησιά και όμορφους ηπειρωτικούς προορισμούς. Δεν πρόκειται για έκπληξη. Η δεκαετία μας έχει ξεχυθεί από το άστυ και το προάστιο στο εξοχικό που μερικές φορές ανταγωνίζεται την πρώτη κατοικία, τουλάχιστον σε επιτήδευση και μορφή.
Έχουν διακριθεί σπίτια διακοπών που θα μπορούσαν να είναι οπουδήποτε, ακόμα και στη Μάνη, χωρίς στοιχεία τοπικής παράδοσης ή ελάχιστα, και αυτό είναι χαρακτηριστικό μιας καθαρής και αυτόνομης προσέγγισης του τόπου. Δεν θα συνέβαινε τόσο εύκολα πριν τριάντα χρόνια. Αντίστοιχα καθαρές γραμμές, και ακόμα περισσότερο τονισμένες, έχουν οι λίγες κατοικίες, πολυκατοικίες και συγκροτήματα σε αστικά περιβάλλοντα, όπως θα το περίμενε άλλωστε κανείς.
Πλάι τους, λίγα κτίρια με επαγγελματική ή κοινωνική λειτουργία εκφράζουν με τα σύγχρονα υλικά τους μια επιτηδευμένη νεωτερική αισθητική. Με εξαίρεση όμως λίγα έργα στην Κύπρο, δεν συναντάμε κτίρια παιδείας ή πολιτισμού, δημόσιο χώρο και εργασία ή κοινωνική κατοικία στις προτάσεις που συγκρίθηκαν. Αυτό είναι βέβαια μέρος μιας ευρύτερης κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής συνθήκης που μας προβληματίζει από χρόνια και απαιτεί συλλογικές ενέργειες στις οποίες θα συμβάλει, στο μέτρο του δυνατού, και το Ινστιτούτο.
Σε μια περισσότερο αρχιτεκτονική αντιμετώπιση, τα έργα που συμμετείχαν στη δωδέκατη Μπιενάλε εκφράζουν με πολυμορφία και πραγματισμό τις σύγχρονες συνθήκες ζωής και το πνεύμα της εποχής, χωρίς ιδιαίτερες εξάρσεις και αυτό είναι κατά τη γνώμη μου ιδιαίτερα θετικό, αν δεχτούμε ότι η αρχιτεκτονική ανταποκρίνεται πρώτα από όλα σε ζωτικές και ιδεολογικές ανάγκες.
Ο πειραματισμός, η τόλμη και η ανατροπή είναι βεβαίως ζητούμενα, για τους νεότερους τουλάχιστον, αλλά αυτό είναι μέρος μιας παράλληλης στόχευσης που ωριμάζει αργά και εγκαθίσταται συλλογικά στο πέρασμα του χρόνου.
Η δωδέκατη Μπιενάλε αναδεικνύει τον αρχιτεκτονικό σφυγμό της εποχής και αυτός έχει ένα καλό ρυθμό, έχει παλμό, αντιστικτική πολυφωνία και ένα εγγενή δυναμισμό που αποπνέει σιγουριά και επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε αισιόδοξα το μέλλον.

Παναγιώτης Τουρνικιώτης
Πρόεδρος Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής

Στο πλαίσιο της Έκθεσης ΟΙΚΟΔΟΜΗ 2026, που θα πραγματοποιηθεί στις 23–25 Οκτωβρίου στο Metropolitan Expo, το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής (ΕΙΑ) παρουσιάζει το συνέδριο «Οι πέντε αισθήσεις της σύγχρονης αρχιτεκτονικής».

Κάθε ομιλητής θα παρουσιάσει ένα χαρακτηριστικό έργο του, εστιάζοντας στα υλικά, στις κατασκευαστικές επιλογές και στον τρόπο με τον οποίο οι αισθήσεις επηρεάζουν τη σύλληψη και την εμπειρία του χώρου.

Τοπικά και διεθνή υλικά, αίσθηση και αισθητική, ακρίβεια στη λεπτομέρεια και σύγχρονες προσεγγίσεις σχεδιασμού συνθέτουν έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από την αρχιτεκτονική ως πολύ-αισθητηριακή εμπειρία.

Θεματικές Ενότητες

• Τοπικά & Παγκόσμια Υλικά
• Αίσθηση & αισθητική της κατασκευής
• Η τέχνη της λεπτομέρειας

Τα “Αρχιτεκτονικά Θέματα” (1967-2013), μαζί με τη δίδυμη επιθεώρηση «Θέματα Χώρου + Τεχνών» (1970-2013), υπήρξαν από τα σημαντικότερα εκδοτικά επιτεύγματα, αφήνοντας το στίγμα τους αδιάλειπτα επί σχεδόν 60 χρόνια, στη σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική. Η έκδοση τους αποτελεί μια ιστορική μαρτυρία, μια συστηματική καταγραφή αλλά και κριτική αποτίμηση της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής, συμβάλλοντας στο εγχείρημα του πολιτιστικού εκσυγχρονισμού της χώρας, με τις ποικίλες τοποθετήσεις και εκφάνσεις του.

Στα “Αρχιτεκτονικά Θέματα” δημοσιεύτηκαν κείμενα Ελλήνων και ξένων ιστορικών και θεωρητικών της αρχιτεκτονικής και παρουσιάστηκε το έργο όλων των σημαντικών Ελλήνων αρχιτεκτόνων μέσα από ετήσιες παρουσιάσεις και μονογραφίες.

Στα “Θέματα Χώρου + Τεχνών” η αρχιτεκτονική εμπλουτίστηκε, όπως διαφαίνεται και από τον τίτλο, επιπροσθέτως με αναφορές στη τρέχουσα εικαστική δραστηριότητα, αλλά και στις εφαρμοσμένες τέχνες και στο βιομηχανικό σχέδιο. Η έκδοση τους αποτελούσε ένα σημαντικό γεγονός που αναμενόταν με μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς στις δεκαετίες του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα αποτελούσε ένα μοναδικό σημείο αναφοράς.

Ο Ορέστης Δουμάνης, ιδρυτής και εκδότης των περιοδικών “Αρχιτεκτονικά Θέματα” και “Θέματα Χώρου + Τεχνών” ήταν ένας πολιτικός μηχανικός, με ευρεία εποπτεία και μεγάλο ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική και τις τέχνες, παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, επισκεπτόμενος τις μεγάλες αρχιτεκτονικές και εικαστικές εκθέσεις στην Ευρώπη.

Με την πάροδο των ετών, η ανάγκη ψηφιοποίησης των δύο περιοδικών γινόταν ολοένα και πιο επιτακτική, λόγω της έλλειψης διαθεσιμότητας των τευχών στην αγορά. Η ψηφιοποίηση και αποδελτίωση όλων των τευχών και των παράλληλων εκδόσεων του Ορέστη Δουμάνη πραγματοποιήθηκε το 2024 από την αρχειονόμο Χαρά Ζώτου για το ΕΙΑ, υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού. Το όλο εγχείρημα είχε σαν στόχο τη δημιουργία του ακόλουθου ιστότοπου αρχειοθέτησης και παρουσίασης αυτών των τεκμηρίων, προσφέροντας μια εύχρηστη διεπαφή στους χρήστες, οι οποίοι θα μπορούν να επιλέγουν τον τίτλο, τον συγγραφέα ή το θέμα ενός άρθρου και να περιηγούνται με ευκολία μέσα στα περιεχόμενα και να διαβάζουν τα άρθρα που επιθυμούν, με την ενσωμάτωση προηγμένων λειτουργιών αναζήτησης και φιλτραρίσματος.

Το σύνολο του ψηφιοποιημένου αρχείου είναι διαθέσιμο εδώ.